Հոգեբանի էթիկական սկզբունքները

Բժշկական պրակտիկայի հիմնական սկզբունքը, որն է` «Մի՛ վնասիր», ամբողջությամբ կիրառելի է նաև հոգեբանական ու հոգեթերապևտիկ օգնության ցուցաբերման պրակտիկայում:

Ցավոք, երբեմն նրանք չեն հետևում այդ կանոնին, և հոգեբանի սխալ վարքը կարող է  վերածվել  այցելուի տառապանքի ևս մեկ աղբյուրի: Հոգեբանի աշխատանքի էթիկան հիմնված է համամարդկային բարոյական արժեքների վրա:Իր աշխատանքում հոգեբանը ղեկավարվում է հետևյալ սկզբունքերով և կանոններով.

Մասնագիտական կոմպետենտություն. Հոգեբանը պետք է տրամադրի միայն մասնագիտական կոմպետենտ օգնություն և գիտակցի սեփական կոմպետենտության սահմանները: Հոգեբանը պետք է ջանքեր գործադրի` հարստացնելու սեփական գիտելիքներն ու կատարելագործելու գործնական հմտությունները: Հոգեբանի կյանքի սթրեսներն ու հիվանդությունները, որոնք կարող են ազդել նրա մասնագիտական կոմպետենտության վրա, պետք է  ժամանակին գիտակցվեն նրա կողմից և ձեռնարկվեն դրան համապատասխան քայլեր:Անհրաժեշտ է հրաժարվել մասնագիտական օգնություն տրամադրելուց, երբ հոգեբանի հոգեկան կամ ֆիզիկական վիճակը կարող է բացասական ազդեցություն թողնել թերապևտիկ պրոցեսի վրա:

Անձի հանդեպ հարգանք ու խտրականության բացակայություն. Հոգեբանը պետք է գիտակցի սեփական արժեքներն ու համոզմունքները` մասնակից չդարձնելով դրանց այցելուին: Տարիքի, անաշխատունակության, ազգային կամ կրոնական պատկանելության, սեռի, սեռական կողմնորոշման կամ սոցիալ – տնտեսական իրադրության, ինչպես նաև այլ հիմքերով  խտրականությունը հակասում է հոգեթերապիայի էթիկային:

Տեղեկատվության համաձայնեցում. Այցելուի ու հոգեթերապևտի հարաբերությունները պետք է հիմնված լինեն վստահության և տեղեկատվության համաձայնեցման վրա: Առաջին իսկ  հարցազրույցի ժամանակ հոգեբանը պետք է տեղեկացնի այցելուին հոգեբանական օգնության առանձնահատկությունների մասին: Հոգեբանը պետք է համաձայնության գա այցելուի հետ հանդիպման, վճարման, այլ կանոնների ու պարտականությունների շուրջ: Եթե այցելուն երեխա է, ապա նախօրոք անհրաժեշտ է լրացուցիչ համաձայնության գալ նրա ծնողների կամ խնամակալների հետ:

Տեղեկատվության կոնֆիդենցիալությունը, որը այցելուն տրամադրում է հոգեբանին թերապիայի ընթացքում, համարվում է այցելուի իրավունքն ու հոգեբանական և հոգեթերապևտիկ արդյունավետ գործունեության անբաժան մասը: Հոգեբանը պետք է ամեն ինչ անի, որպեսզի պահպանի այցելուի կոնֆիդենցիալության իրավունքները:Հոգեբանն իրավունք  չունի այցելուից ստացած տեղեկատվությունը քննարկել հոգեթերապիայի, խորհրդատվության, սուպերվիզիայի և  ուսուցողական բնագավառի ենթատեքստից դուրս: Եթե հոգեթերապևտն օգտագործում է տվյալ դեպքի նյութը աշխատակիցների հետ խորհրդատվական, կրթական, սուպերվիզիայի կամ ուսուցողական ենթատեքստում քննարկման հիմունքներով, ապա այցելուի անձի և կյանքի մասին տվյալները պետք է փոփոխված լինեն այնպես, որպեսզի այցելուին հնարավոր չլինի ճանաչել:

Անկեղծությունն ընկած է հոգեբանի ու այցելուի փոխհարաբերությունների հիմքում: Գիտակցելով մարդկային շփման և  հարաբերությունների դժվարությունները` հոգեբանը պետք է համագործակցի այցելուների ու նրանց ընտանիքների հետ (այն դեպքում, երբ այցելուն մանուկ է կամ դեռահաս), ուսանողների ու աշխատակիցների հետ և հնարավորինս լինի անկեղծ

Այցելուի շահագործման արգելք. Հոգեբանը չպետք է որևէ կերպ շահագործի այցելուին կամ նրա ընտանիքին: Հոգեբանը պետք է խուսափի այցելուի հետ երկակի հարաբերություններից:Սեռական հարաբերություններն այցելուի կամ նրա ընտանիքի անդամներից որևէ մեկի հետ համարվում է  մասնագիտական էթիկայի կոպիտ խախտում:

Սոցիալական պատասխանատվություն. Հոգեբանը պետք է մասնագիտական գործունեություն ծավալի` ելնելով այն օրենքներից, որոնք բխում են այցելուի շահերից և առհասարակ ուղղված են հասարակության օգտին:

Օգտագործվող մեթոդիկաների անվտանգության կանոններ.Հոգեբանը պետք է կիրառի  միայն այն մեթոդիկաները, որոնք չեն վնասում այցելուին:

Մեթոդիկաների ադեկվատության կանոնները. Կիրառվող մեթոդիկաները պետք է ադեկվատ (համապատասխան) լինեն  թերապիայի նպատակներին, այցելուի տարիքին, սեռին, կրթությանը, այցելուի վիճակին և գիտափորձի պայմաններին:Հոգեբանները պետք է շատ ուշադիր և զուսպ լինեն իրենց  գրառումներում ու եզրակացություններում` հաշվի առնելով դրանց` որպես քայքայիչ ու խտրականացնող նյութի հանդես գալու հավանականությունը, օրինակ` նորմալ-աննորմալ, ադապտացված-ոչ ադապտացված, ինտելիգենտ- մտավոր հետամնաց և այլն:

Հոգեբանները չպետք է կիրառեն որոշ այցելուների` իրենց օգնությանը դիմելու  տանող մանիպուլյատիվ գործողություններ: Ոչ մի դեպքում այցելուի ազատությունը չպետք է սահմանափակվի  թե՛ խորհրդատվության դադարեցման, թե՛ այլ հոգեբանի կամ ուրիշ  մասնագետի մոտ խորհրդատվությունը շարունակելու որոշման մեջ: 

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ